...ho soratsoratra manainga fanahy

...ho soratsoratra manainga fanahy

Be izay

Tantara mandaloPosté par Berïnson 2016-06-02 21:50
- Be izay nosoratako momba ny fitiavana izay hany ka nisy fotoana aza ninoako fa tsy manana hosoratana momba ny fitiavana intsony aho. Saingy androany tsy mety fa... androany tsy maintsy hanoratra... tsy maintsy holazaiko anao...
- Ny inona no holazainao ahy?, hoy i Tovo nibetroka nanapaka ny fahanginana nitadiavana izay teny hofidiana tsy handratra lalina loatra ny iray.
- Mitonia ianao dia mipetraha fa aza mora sendaotra toa io, hoy i Noro nanalefaka ny feony, ny masony tsy miala eny amin'ny totohondry mivonkin'ilay malalany.

- ...
- Fantatrao i Tojo "sarim-bavy", ilay niara-nianatra tamiko hatrany amin'ny kilasy fahafito. Hay ao amin'ilay trano fanontam-boky eo amin'ny kihon-dalana hidina ho any am-piasana iny izy no miasa. An-dalana andeha hisakafo atoandro aho no nahita azy nivoaka avy tao. Efa ho roa volana izao mihaona foana izahay isaky ny atoandro. Fantatrao fa na izy na izaho, samy nitempo fitiavana mangina saingy... Fantatrao fa ny antsika...

- Lazao hatramin'ny farany izay tianao hotenenina e!, hoy i Tovo manindry mafy ny fahatezerany.
- Mety mbola tia azy aho angamba, ry Tovo...
- Fa ianao ve vehivavy tsisy saina e?
- Tsy saro-kenatra intsony toy ny taloha izy fa mifampiresaka tsara sy mifankahazo izahay...

Samy nangina tsy nisy nihetsika teo amin'ny toerany izy roa. Ny feon'i Tovo mifendrofendro hitomany no nanapaka izay samy eritreritra mangina tany.

- Mieritreritra ny hiala amiko ve ianao noho i Tojo? Izay no tianao hahatongavana?...
Noro! Manontany anao aho!
- Nomeny ahy ity taratasy ity androany saingy tsy navelany hovakiako raha tsy aty an-trano, hoy i Noro sady nanipy ilay taratasy teny am-pofoan'i Tovo izy toy ny hoe miaro ny tanany tsy ho voasambotr'ity olon-tiany efa kivy ambony ihany.
Nosokafany tsy am-pisalasalana ilay taratasy hamakiany izay raketiny. Ny masony roa mihavonton-dranomaso tsikelikely anefa tsy nahavaky nisesy ity taratasy malamalama notsongaina amborahana fitia. Teny mitsitoko no vinakiny kisendrasendra. Be izay taona very izay... misy hoavy mamiratra ho antsika... raha mbola mitempo kely ho ahy... miandry valin-teny avy aminao... Nihodina taminy ny tany aman-danitra.

- Lehilahy tsy vanona, hoy i Tovo, mivakavaka fiteny. Lehilahy tsy vanona!
Izay dia nitambotsitra izy.

Lalasoa (Gothenburg, taona 2016)

  • Commentaires(0)//blaogy.lalasoa.se/#post97

Rehefa filoha aho, an'i DadaRabe

Fakafaka tononkaloPosté par Berïnson 2016-05-21 11:55

Efa ho iray volana katroka izao no nanoratan'i DadaRabe, Andriamanarivo Paoly Rabe, ny tononkalo "Rehefa filoha aho!". Io tononkalo io no omena toerana eto androany ka hofakafakaina sy hakàna lesona.

Rehefa filoha aho...

Tsy handoa ekôlazy
Izay te ho minisitra
Ary tsy ho garazin'
ireo mazàna gisitra
Ny asam-panjakana...
Fa ny olona madio
Sy tia ny tanàna
No hitondra an'io!

Rehefa filoha aho…

Dia an’ny Malagasy
Ny harenam-pirenena
Fa tsy ho voapasipasin’
Ny ratsy tia ràn-kena
Ho any amin’ny vahiny
Ny soa sy ny tantely!
Tsy ho tompony maniry
Intsony i Gasy kely!

Rehefa filoha aho…

Dia fomba malagasy
No hampanjakaina
Fa tsy ho voatasitasin’
Ny fanjanahan-tsaina
Sy randrana avy an-dafy…
Mpiteraka krizy
Sy loza be mifafy…
Ny lohan’ny ankizy!

Rehefa filoha aho…

Dia rariny sy hitsiny
No hezahina hanjaka,
Ny maramara pitsony
Tsy hatao mahazo laka!
Ary hankasitrahana
Izay miasa sy mazoto,
Mijoro amin’ny marina…
Fa tsy ny jiolahim-boto!

Rehefa filoha aho…

Dia i ZANAHARY
No hiahy ny tany,
Hambomba tsy hanary!
Handrotsaka ny mamy!
Ary hiaraka isika,
Hikolo sy hahavita
Ny nosindrazantsika!
Handroso sy ho tafita…

…I Madagasikara…

...Rehefa filoha aho !

DadaRabe
Ambato
22/04/16 21:18

Ny tononkalo dia miresaka momba izay hataony rehefa filoha izy: ny faniriany, ny fikasany na angamba aza ny voadiny. Eo amin’ny lohateniny ”rehefa filoha aho” fotsiny dia efa azon’ny mpamaky sahady fa hitanisa izay hitranga na izay hataony rehefa izany izy ity. Ahatsiarovako zanaka iray mivoady amin’ny tenany noho ny ratsy ataon’ny rainy ity tononkalo ity. Raha mpisotro toaka, mpamono vady aman-janaka, mpijangajanga ny rainy dia mivoady izy fa rehefa lehibe dia ho tia ny vadiny, hikolokolo ny zanany ary tsy hisotro toaka sy tsy hampirafy izany izy.

Eo am-pamakiana ny tononkalo dia tsapa sy fantatra ny zavatra irina sy ny zavatra ankahalaina sy tsy tiana hisy na hiainana. Fa ny ”maramara”, zavatra ratsy toy ny harem-pirenena atao ”pasipasy” dia tsy hisy intsony fa ny ”miasa sy mazoto, mijoro amin’ny marina” no ankasitrahana. Malahelo sy tezitra noho ny zava-misy ilay ”aho” ao amin’ny tononkalo ka manao drafitra izay hataony rehefa filoha izy.

Ny tononkalo dia voarafitra ho andininy 5 ka ny andininy tsirairay narafitra mitovy samy manana andalana 8 avy, miady rima ABABCDCD. ”Zanahary”, ”tany”, ”tsy hanary”, ”mamy”, ”isika”, ”hahavita”, nosindrazantsika” sy ”tafita, ohatra, no narafitra eo amin’ny andininy farany. Misy andalana iray miverimberina manelanelana ny andininy avy: ny hoe ”rehefa filoha aho”. Mandrindra sy manamora ny famakiana sy fahazoana ny hevitra tiana ambara ireo teny ireo miverimberina. Na dia mahery fo sy feno fanantenana aza ny tononkalo dia ahitana soritra na fahadisoam-panantenana sy hatezerana ao anatiny. Ohatra: ”tsy ho garazin’ireo mazàna gisitra ny asam-panjakana”; miseho eto, araka izany, ny fihetseham-po maratra arahin’ny fahatapahan-kevitra ho amin’ny tsara, ”fa ny olona madio sy tia ny tanàna no hitondra an’io!”

Ny …, teboka telo koa dia miverimberina efa ho inteloambinifolo eto. Ny teboka telo dia mariky ny fiatoana na ny zavatra maro tiana ambara saingy tsy ho voatanisa ka fintinina amin’ny teboka telo. Azo inona kokoa fa noho ireo fihetseham-po samihafa misafotofoto ireo no mahatonga izany na dia hoe misava ihany aza izany eo amin’ny faran’ny tononkalo.

Raha ny teny ampiasain’i DadaRabe indray dia teny mora azo sy fampiasa andavanandro. Ny ”ekôlazy”, ”garazy”, ”krizy”, ”pasipasy”, ohatra, dia teny nogasiana, nampiasaina hahazoana tsy amin’ny fomba sarotra ny tian’ny mpanoratra ampitaina. Ny ampitàna ny hafatra dia ”ny Malagasy” tompon’ny harena sy ”i Gasy kely” isam-batan’olona. Miharihary tahaka ny vay an-kandrina mantsy ny fahoriana lalina mahazo ny tanindrazana. Koa rehefa tsy nahomby ny fitondrana teo aloha nifanesy dia mandini-tena sy miova filamatra isika.

”Rehefa filoha aho!”. Tsy fantatra hoe iza ilay ”aho” ao anaty tononkalo. Mety ho i DadaRabe ihany. Mety ho olon-kafa koa. Raha i DadaRabe dia tsy mahagaga velively satria manana ny antony rehetra hahavitany manatanteraka ireo teny omena ao anaty tononkalo izy. Nanovo fianarana ambony momba ny fitondrana izy ary manana traikefa mafonja azo araraotina hananganana indray ny firenena. Satria miresaka ny fiainam-pirenena malagasy ny tononkalo dia azo inoana koa anefa fa mety tsy ho miresaka ny tenany i DadaRabe eto fa mamboraka ny fanirian’ny mpiray tanindrazana aminy hanana Madagasikara ”mandroso sy tafita”. Firifiry moa ny Malagasy mangetaheta fiovana sy fanadiovana tanteraka ny fitondrana ankehitrio voaloton’ny fitiavan-tena sy ny kolikoly? Firifiry no tofoka sy leo tanteraka ny mpitondra ka loa-bava koa hoe: Aok’izay!?



  • Commentaires(2)//blaogy.lalasoa.se/#post96

Tsy nahita

Hira sy mozikaPosté par Berïnson 2016-02-13 08:32
Hira iray nanana ny toerany teo amin'ny fiainan'ny tanora tamin'ny taona 90 ny hiran'i Poopy hoe Tsy hahita. Amin'ny feo malefaka nefa mahazo antoka ny fahamarinan'ny fiaikeny no ikaloany sy ihantsiany fa tsy misy tia ilay tiana toy ny fitiavany azy any ho any. Androany, efa dimy ambin'ny folo taona mahery aty aoriana, nanainga ny aingam-panahiko io hira io hamaly an-tonokalo sy hanamafy hoe Tsy nahita.

K'efa nahita izany ianao
Izay taona maro lasa izay?
Efa tsy nanadala anao aho
Fa hoe hahita any ianao
Olona iray hitia anao tahaka ahy
Mbola tia sy ho tia anao.

Ka nisy ve izany nahafoy
Toy izay nomeko anao?
Nisy ve nanambara
F'izy tsy ho leo anao,
Fa ny fitiavany anao
Naharesy ny ahy omaly?

Satria efa tsy nihazona anao aho
Dia izao mahita koa ianao:
Izaho irery no tena tia anao
Efa fantatro fa tsy hahita any ianao!
Ianao irery no tsy nanampo
Ny haben'ny foko tena tia anao!

Nafoiko ny amiko, nafoiko ny aiko
Raha nilaina ho anao.
Tena nanam-paharetana aho!
Izaho dia izaho irery no nahay,
Izaho irery no tena tia anao
Ary izao mizaka irery ireny nataonao!


Isaorana i Poopy noho ny hirany manohina fo sy saina! Hira tsy lany mamy!

  • Commentaires(1)//blaogy.lalasoa.se/#post95

Atataovy, an'i DOX

Fakafaka tononkaloPosté par Berïnson 2016-02-06 19:10

Tononkalon’i DOX na i Jean Verdi Salomon Razakandraina (1913-1978) indray no omena toerana manaraka: Atataovy. Tononkalo nalaina avy ao amin’ny Takelaka notsongaina I, pejy 26.

”Sonnet” mirafitra ho andininy 4 manana andalana 14 ny tononkalo ka ny andininy roa voalohany samy manana andalana efatra avy ary ny andininy roa farany samy manana andalana telo avy. Toy ny ”sonnet” rehetra dia mifono eritreritra lalina sy mahaliana ny andininy telo voalohany ary narafitra hiafara amin’ny andalana telo farany izay mamosaka ny hevitra lalina indrindran’ny tononkalo.

Miady rima AABB CCDD EEF GGF ny tononkalo ary ny andininy tsirairay dia samy miantomboka amin’ny fehezan-teny mitovy: ”Atataovy aho, ray olona”. Ny hoe ”atatao” dia teny fampiasa rehefa hampakatra entana mavesatra hankeo an-tsoroka ny tena na rehefa hiloloha zavatra. Raha mavesatra matetika ny entana holanjaina eo an-tsoroka dia sarotra ny hampakatra irery ny entana amin’ny tena raha tsy misy olona iray manampy manohana ny entana tsy hianjera na hiraraka amin’ny tany.

Noho izany, olona miantso vonjy sy mila fanampiana, angamba eo amorom-pantsakana iray no asongadin’ny tononkalo. Sahirana irery izy ka miantso olona hitatao azy. Ankoatra ny lalana malama, ny hetahetany sy ilay siny tokana hany ananany dia sahirana indrindra izy noho ilay ‘havany’ izay angamba koa niara-nantsaka taminy teo ihany saingy efa nialoha azy ka tiany hotratrarina. “Atataovy aho, ray olona”, hoy ny antsony miverimberina. Izay no vahaolana heveriny fa haingana sy mahomby. Fanampiana ivelan’ny tenany sy ivelan’ilay tiany izay toa tsy mahazo an’eritreritra akory ny fahasahiranany.

Sarinteny vitsivitsy no ampiasain’i DOX hampitana izany rehetra izany amin’ny fomba kanto. Sarinteny efatra, iray isaky andininy avy no singanina hofakafakaina fohy hanazavana ny ohatra entin’ny mpanoratra hilazana ny zava-manahirana ilay ‘izaho’ ao anaty tononkalo.

Ny tany eny am-pantsakana matetika dia vonton-drano noho ny rano afindrafindra siny. Saingy teto toa rano nitroatra noho ny nanandramany nitatao irery ny siny no nanakotsa azy mampalahelo sy nahavonto ny tany diaviny ka tsy misy hamikirany akory. Ny lalana malama àry dia mampiseho ny sarotra hodiavina satria na tsy hikorisa hianjera eo aza ny tena dia ho sahirankirana ihany mandeha.

Araka ny azontsika an-tsaina dia manondro ny fitiavana ny rano. Eo amin’ny andininy faharoa dia “nisahiranany” toy ny nakàna ilay rano iray siny ilay fitia antenainy hahafaka “hetaheta”.

Noho izany indrindra no ilàny olona hitatao azy. “Tokana ’ty siny ity”, hoy izy. Tokana ny fo. Ny fo izay itoeran’ny fitiavana. Tsy ny fo tokana ho rotika tsy misy hitondrana ny fitiavana ihany anefa no mampanahy azy fa ilay malalany antsoiny koa hoe “havana” eo amin’ny andininy fahaefatra farany.

“He ‘ty elanelanay!”, hoy izy, lany fanahy. Ny elanelana dia mampiseho fifanalavirana. Izy, mbola tavela eo am-pantsakana tsy mbola mahatatao akory ny sininy, nefa ilay tiany efa ery an-kodimirana efa ho dila tsy ho tazan’ny masony intsony. Raha elanelana ara-bakiteny aza sahirana izy vao hahatratra azy, mainka fa raha elanelana an-tsary? Fahasamihafana isan-karazany tokoa mantsy no tsy maharaikitra ny fitiavana: toy ny tsy fitovian-tsaranga, na ny tsy fitoviam-pirazanana, ohatra.
Iza moa no mahalala raha efa nahatsapa ilay “elanelana” koa ilay tiany ka naleony niala teo mialoha hamela any aoriana izay karazam-pahasahiranana entin’ny fitiavana tsy anjara?



  • Commentaires(1)//blaogy.lalasoa.se/#post94

Ny Noelinay ry zareo...

AnkapobenyPosté par Berïnson 2015-12-24 11:11

Ara-tantara dia tsy mba nankalaza Noely ny Malagasy. Ny vahiny nampiditra ny fivavahana kristiana tany Madagasikara no nitondra ireo fety kristiana isan-karazany, anisan’izany ny Noely, ny 25 desambra, andro nifanarahana ho andro nahaterahan’ny Mesia. Nanjary fomba fanao mahazatra àry, ny mandeha mivavaka maraina ary miara-misakafo amin’ny tapaka sy namana, na ny fianakaviana akaiky rehefa tonga ny Noely. Zatovo sy tanora maro koa no mandany fotoana mahafinaritra miaraka amin’ny namany avy eo.

Fomba hafa ankalazana ny Noely koa ny fifanakalozana fanomezana. Na tsy mamela aza ny toe-javatra indraindray dia vatra ny midi-kizo mividy zavatra tsy ho novidiana mihitsy andro andavanandro, andro tsy Noely: sakafo, fitafiana, haingo, fanaka sy ny sisa tsy ho voatanisa. Ny antony angamba dia mba hamalifaliana tena andro iray ao anatin’ny taona. Na koa mba hahitan’ny olona fa maharaka fety ny tena. Atatatata ny mozika, ararak’ompana ny zava-pisotro mahamamo, azo ekena ny toetra sy fitondran-tena tsy ho natao andro mahazatra. Satria Noely. Satria fety.

Mifanohitra amin’izany rehetra izany ny noelin’ny kamboty nohirain’Ny Nanahary: ao an-trano bongo lavitry ny haingo mamirapiratra isan-karazany, vary soa sy kitoza lavitry ny hena sy vorona mafilotra, rom-patsa sy sakay lavitry ny saosy matsiro isan-karazany, tanin’afo sy sentosento ary ranomaso lavitra ray aman-dreny. Noely mahonena!

Saingy ny Noelinay ry zareo, tsy toy ny Noelinareo. Ny Noelinay, tiako ho noely malagasy.



  • Commentaires(0)//blaogy.lalasoa.se/#post93
« PrécédentSuivant »